PROBLEMATA ARISTOTELIS Decimanona particula (Translatio nova [Theodorus Gaza])	ñ
Source (V): Problemata cum duplici translatione antiqua videlicet et nova Theodori Gaze, cum expositione Petri Aponi. Problemata Plutarchi (Venetiis : Gregorius de Gregorijs, 1505), f. 169r-182v. Edition : Christian Meyer (08/09/2006)
Incipit decimanona particula de his que sunt circa armoniam.
1. Cur tam in laborando quam in fruendo solatio tibiam adhibere solemus ? An ut laborantes minus angamur, fruentes magis oblectemur ?
2. Cur idem voce eadem longius sentiri cum aliis cantans aut vociferans quam solus potest ? An quia viribus universis agere quippiam vel premere vel impellere non tantuplum est quantus singularum numerus est, sed quemadmodum linea bipedalis non duplum sed quadruplum quidam describit, sic composita omnia plus valent quam eadem divisa. Ergo cum universo agitur ore, vocis potentia constans unaque redditur, simulque aera propellit, ut prodire multiplex valeat ; quippe cum vox, que a multis proficiscitur, multiplex sit quam que a singulis.
3. Cur maxime in cantando perhypaten vox rumpi, non minus soleat quam in nete supremisque, quamquam cum intervallo ampliori ? An quod eius cantus et perdifficilis est et cantandi primordium obtinet. Difficilis autem propter intensionem pressuramque vocis est, quibus in rebus nimirum urget. Corrumpi autem queque maxime solent, quotiens labore acrius opprimuntur.
4. Sed cur hac difficile, hypate facile cantatur, cum non nisi diesi discrepant ? An quod hypate remissior est, atque etiam levius a constitutione ascenditur. Hec eadem causa est quamobrem ad unam cantari videantur, que ad hanc paranetemque cantantur. Agendum est enim cum intentione conditioneque aptissima moribus pro voluntate et instituto. At consonantia ut existat, quenam causa sit.	hypate] parhypate V
5. Cur suavius cantilenam, quam novimus, audire solemus, quam eam quam ignoramus ? Utrum quia cum quod cantatur agnoscimus, tunc melius patet, qui veluti calcem, quod spectat, assequitur. Id autem contemplatu suave est. An quod discere letabilis est ? Cuius ratio est, vel in capienda doctrina, vel in utenda agnoscendaque versatur. Addo etiam quod res solita suavior quam insolita auribus accidit.
6. Cur immutatio et varietas in cantando tragicum sit ? An ratione inequalitatis hoc evenit. Afficit namque tristitia quod inequale est, accomodaturque magnitudini calamitatis aut meroris. Contra quod equale atque continens est, minus id flebile auribus accidit.
7. Cur veteres, cum septem fidibus concentus disponerent, hypatem non netem reliquebant ? An falso id dicitur ? Earum enim utramque servarunt, sed tritem adimere solebant. An non ? Sed quia gravior sonum potest acutioris, idcirco neten reliquerunt. Ergo hypate magis antiphonum quam nete reddebat, nam ut acutum vim desiderat pleniorem, sic grave exprimi facilius potest.
8. Cur gravis sonum valeat acute ? An quia maius, quod grave est ? Quippe tum ut grave obtuso, sic acutum acuto angulo simile habeatur.
9. Cur solitarias cantilenas suavius audire solemus, si ad tybiam aut ad lyram unam cantantur, cum tamen ad fides canticumque idem modo utroque peragatur ? Nam si idem ita amplius sit, plus ad plures tybias atque etiam suavius esse oportet. An quoniam evidentius in assequendo quod spectatur, est, cum ad unam vel lyram vel tybiam cantatur, ad plures vero suavitas servari non potest, cum cantilena offuscetur totaque pene deleatur.
10. Cur si vox hominis suavior est, non eius qui sine sermone cantat, suavior provenit, verbi gratia teretantis, sed tybia lyrave suavius sonat ? An ne illa quidem, que vocabulis articulata emittitur, eque suavis est, nisi per simulationem formetur. Ceterum opere ipso efficitur, ut gratior sit, vox enim hominis suavior constat. Oris autem instrumenta pulsandi vim obtinent pleniorem. Quamobrem suavius cantatur quam teretatur.	quam] qui V
11. Cur vox aut sonus desinens acutior sit ? An quia minor, ut que factus imbecillior sit ?
12. Quamobrem que gravior e fidibus est, huic semper actus modulandi committitur ? Nam si proxima quoque a media pulsanda sit, media tantum nihilominus reddi medium potest. At si media subiungenda est per proximam a media, idem reddi non potest. An quia magnum quod grave est, itaque validum esse necesse est, et inest profecto in magno quod parvum ? Et quidem due nete in hypate efficiuntur si intercipiatur.	per proximam] perproxima V intercipiatur] tercipiatur V
13. Cur in consonantia diapason grave quidem acuti antiphonum accipi potest, gravis vero acutum non potest ? An maxime quod in utroque modulus utriusque contentus est ? Sed si minus certe in gravi acutum est, maius enim hoc est.
14. Cur antiphonum diapason consonantie ita latitat ut unisonum esse videatur, velut in punico aut atropo ? Que namque posita in acutis sunt, non unisona, sed ex proportione sibi diapason concinentia respondent. An modus proportionis facit, ut sonus quasi idem esse appareat ? Proportio enim in sonis equalitas est, equale autem omne ad unitatem referendum est. Hoc idem in fistulis etiam evenit, ut falli aures possunt.
15. Cur genus cantilene quod lex appellatum est, non per antistrophos olim agebatur, cum tamen ceteris chorearum canticis antistrophi usus non deesset ? An quod olim leges a magistris certandique peritis agebantur, qui cum iam egregie simulare valenterque pertendere possent, cantum et prolixum et varium conficiebant, itaque ut verba ita etiam moduli numerique varie subinde simulatione insequebantur. Imitari namque modulamine potius quam vocabulis necesse est. Quamobrem dithyrambi etiam postquam simulari ceperunt, antistrophis amplius non utuntur, quamquam plurimum ante uterentur. Cuius rei causa est, quod olim homines liberi atque ingenui ad choream adire solebant, itaque multos esse qui fungi cantu certatorio possent, erat difficilius. Quapropter illis in more fuerat, ut modulos enarmonios cantarent. Unus enim crebro cantilenam mutare variamque contexere facilius potest quam multi, et qui certat, facilius quam qui mores conservat ? Quocirca simplicius illi modulari debuerant. Antistrophus autem simplex est, quippe qui numerus sit unitateque mensuretur. Hec eadem causa est cur in scena nullus, in chorea plurimus antistrophi usus sit. Hystrio namque simul et certator et simulator est, chorus autem minus imitatur.	postquam] posteaquam V in more] in morem V
16. Qua de causa dissonantium copulatio, quod antiphonum nominamus, suavior quam consonum est ? An quod expressius ita consonantia percipi potest quam cum voce consona addita cantatur ? Alteram enim vocem idem sonare necesse est, itaque duas ad unam resonare, que tertiam offuscare facile possint.
17. Cur in diapente et diatesseron consonantiis nunquam antiphonis cantatur ? An quod non eadem consonandi ratio in iis est, que in diapason concinnentia. Quippe cum in illa gravis eundem ad proportionem modum obtineat, quem acuta acuminis. Itaque fit ut et eadem quasi et diversa vox oriatur. At vero in diapente atque diatesseron concinnentiis non ita est. Quamobrem sonus vocis opposite perdendi non potest, quoniam idem non est.	iis] his V
18. Cur sola diapason consonantia cantetur ? Hanc enim magadare, nec ullam aliam consueverunt. An quod hec sola ex fidibus inter sese obsonis constat. Atqui in obsonis etiam si alteram canis, identidem efficis. Voces enim ambarum una quodammodo illa continet. Ergo in hoc consonandi genere cum vel una canitur, consonantia tota perfici potest. Et cum ambe, aut cum altera canitur altera tybia sonatur, una quasi de duabus exultat. Atque ita efficitur ut sola hec cantilenam patiatur, eo scilicet quod absona vocem obtinent nervi eiusdem.
19. Sed cur solis obsonis datum hoc est ? An quod sole pari intervallo distant a media ? Itaque medietas similitudinem quandam sonorum efficit, ut sensus aurium ambas et eandem et extremas esse diiudicare videatur.
20. Cur si quis, ceteris omnibus nervis concinnatis, medio vero inconcinno, pulset instrumentum, non solum cum ad medii sonum devenerit, sed etiam ceteris modulandi partibus anget aures, modumque incompositum dissipatumque eliciet. Sed si lychanum aut quem sonum alium moverit, tum discrimen dumtaxat apparebit cum eum pulsabit quem moverit ? An ratione hoc evenit optima ? Quandoquidem omnia egregia modulandi genera medio nervo sepe utuntur, omnesque probi fidicines crebro ad medium veniunt, et si discesserint, mox redeunt eodem, nec ullum alium totiens repetunt. Ergo quemadmodum ademptis ex oratione quibusdam coniunctionibus ut “te”, “kai”, oratio minus greca relinquitur, aliis vero quibusdam detractis, nihilo insuavior accidit, eo quod aliis sepe in dicendo uti necesse est, aliis minime. Sic etiam medius veluti coniunctio est sonorum, maximeque elegantiorum, quoniam eius sonus assumi sepissime soleat.	discrimen] discrimine V te kai] teti V
21. Qua de causa qui gravius cantat, si absonant, deprehendi facilius possunt quam qui cantant acutius ? Nec vero secus in numeris accidit. Evidentiores enim qui peccant in graviori. Utrum quod plus temporis grave obtinet, plus autem plenius a sensu aurium percipi potest. An quod in tempore ampliori agitur, hinc etiam plus sensus adhibetur, velox autem et acutum facile suam ob velocitatem latescit.
22. Quam ob causam multi, cum cantant melius numeros servant quam pauci ? An quod multi melius unum suumque ducem aspiciunt, tardiusque incipiunt ? Itaque facilius assequi idem possunt, quippe cum in accelerando eveniat ut plus erroris committatur.
23. Cur nete duplo acutior est hypate ? An primum, quod cum nervus parte sui dimidia pulsatur, et totus diapason concinentia exultat, quod vel in fistulis eque perspicere licet. Vox enim, que per medium foramen emergit, diapason resonat cum ea que per totam fistulam promitur. Quin etiam in ceteris duplo intervallo capi diapason consonantiam novimus. Nam et qui tybias perforant ita disponere solent, et qui fistulas apte concinnant, extrema tantum cera marginant foraminis principalis, neten vero ad dimidium implent. Et in triquetris psalteriis nervi, quorum alter longitudine dupla, alter subdupla est, eque intenti, diapason consonantiam reddunt. Genus autem concinnendi quod diapente nominatur, sequaltera constat. Quod vero diatesseron vocamus intervallo sesquitertio continetur.
24. Cur si quis neten pulsatam apprehenderit, hypate sola resonare videbitur ? An quod tinnitinus, qui ex hac proficisci solet, sono illius maxime conciliatur et congruit, utpote qui consonus sit. Ergo quia suo consimili concrescit, solus apparet. Ceteri vero incerti ob suam exiguitatem occultantur.	occultantur] inculcantur V
25. Cur nervum medium in concentibus appellamus, cum inter octo nullum medium sit ? An quod olim concentus septem nervis constabant, septem autem medium obtinent.
26. Cur in acutum magna ex parte vox aberrare consuevit ? Utrum quod facilius acutum quam grave cantatur. An quod acutum gravi deterius est ? Peccare autem non aliud est quam rem agere deteriorem.
27. Cur inter omnia que sensum patiuntur, solum id mores obtinet, quod obviam auribus esse potest ? Nam et si quid sine sermone modulamur, mores tamen pre seipsa modulatio fert, quos non color, non odor, non sapor gerere potest. An quod motum solum hoc obtinet ? Non dico quem strepitus reddit – talis enim vel ceteris adest, quippe cum etiam color nostrum movere aspectum possit –, sed eum intelligi volo, quem genus id strepitus subsequentem sentimus. Hic enim similitudinem gerit. Tum in numeris, tum in sonorum ordine acutorum et gravium, non in mixtione, quod esse in ceteris sensibilibus non potest. Atqui motum eiusmodi sibi actio vendicat, que morum index procul dubio est.
28. Cur leges plereque cantilene appellentur ? An quod homines priusquam litteras scirent leges cantabant, ne eas oblivioni mandarent, quod etiam nostra etate Agathyrsis in morem est. Ergo primas quoque posteriorum cantilenarum eodem appellaverunt nomine, quo omnes superiores vocabuntur.
29. Cur numeri musici et modi, qui voces sunt, moribus similes sese exhibent, sapores vero aut colores aut odores nullam eiusmodi similitudinem gerunt ? An quod numeri musici et moduli motibus continentur, quomodo etiam actiones. At omnis efficientia moralis res est, moresque condere potest. Sapores vero aut colores hoc idem eque conficere non queunt.
30. Cur neque subdorium neque subphrigium genus in tragediis choricum habeatur ? An quoniam antistropho carent, utpote que scenici sint imitationique accommodati ?
31. Cur Phrynicus ceterique eius etatis musici modulandi potius scientiam exercebant ? An quod tum in tragediis carminis usus modulaminum longe amplior erat ?
32. Cur diapason consonantiam dicimus non ratione numeri diaocto, ut diatesseron, ut diapente ? An quod priscis non pluribus uti nervis quam septem fuit in morem ? Deinde Terpander tertia exempta neten adiunxit ac eius temporibus diapason hec appellata est consonantia, non diaocto. Quippe que septem, non octo constaret.
33. Quamobrem aptius de acuto in grave canitur quam de gravi in acutum ? Utrum quod ita fit, ut a suo inchoetur principio. Nervus enim, qui medius et dux est, acutissimus primi tetrachordi habetur. Illo autem modo non a principio sed a fine exordiretur. An quod grave generosius sonantiusque ab acuto oriri potest.
34. Cur bis diapente aut bis diatesseron consonantia componi non potest, bis autem diapason potest ? An quod non bis diapente neque bis diatesseron instrui potest, sed diatesseron ac diapente proportiones apte in unam diapason continentiam copulantur ?
35. Cur diapason consonantia omnium pulcherrima est ? An quod integris terminis huius portiones continentur, ceterarum autem non integris. Cum enim nete dupla ad hypaten sit, quocumque in genere nete duo tenuerit, hypate unum habebit, et ubi hypate duo, nete quatuor resonabit, ac ita deinceps. At vero eadem nete medie sexqualtera est, proportio nanque sesqualtera qua consonantia diapente concluditur non integris numeris posita est : maior enim minorem intra se continet totum, et partem eius dimidiam, quamobrem non integri cum integris comparantur, sed partes supersunt. Consonantia quoque diatesseron proportione sesquitertia continetur. Que terminis constat, quorum maior minorem intra se totum continet, et insuper tertiam eius partem. An quod ex ambabus consistit perfectissima est ? Et quoniam modulandi mensuram hec tenet, merito omnium elegantissima constat.
36. Cur, si nervus medius ex suo intentionis modo dimotus sit, ceteri quoque omnes sonos incompositos reddent, sed si integre illo manente, aliquis ex ceteris sit dimotus, solus hic aberrabit, qui modo suo caruerit ? An quod ratio concinnendi nervis omnibus apta intentione continetur, que non nisi per habitudinem quandam ad medium accommodanda omnibus est, ordoque ratione illius disponi singulis debet. Ergo sublata continendi concinnendique causa, concentus eque custodiri preterea non potest. Cum tamen nervo medio sibi constante, unus ex ceteris aliquis discreparit, merito illius pars dumtaxat deest. Ceteri namque omnes modum sue concinnentie servant integrum.
37. Quare cum vocis acumen effici momento possit exiguo, gravitas autem non nisi magno proveniat, – ut enim grave ob multitudinem grave est, ita acutum ob velocitatem acutum existit –, cur inquam, si ita est, maius negocium canticum cecinisse acutum quam grave sit ? Et quidem pauci reperiuntur, qui superna cantare valeant, leges quoque acute et ardue difficile idcirco cantantur, quia intente vehementius sunt, quamquam minus negocii sit movisse quod exiguum quam quod multum est. Itaque vel in aere hoc idem accidere oporteret. An vocem e natura mittere acutam, non idem est quod acutum cantare ? Sed mittunt quidem acutam vocem omnia, que natura sunt imbecillia, eo scilicet quod aeris parum, non multum ciere possunt. Parum autem aeris velociter fertur. Unde ectici, i. qui consumpto corporis habitu emarcuerint, acutam proferunt vocem. At vero acutum, nisi viribus valeant, cantare non possunt. Cuius certe indicium, quod velociter ferri solet quod vehementer. Ita bonarum virium index acutum est, et superna cantare admodum difficilius sit, gravia autem locum tenent inferiorem.
38. Cur numeris, modulis, canticis, denique omnibus concinnendi generibus oblectari omnes solere ? An quod motibus naturalibus oblectari datum a natura omnibus est ? Indicium quod pueri adeo nuper editi his ipsis moveri oblectarique possunt, modis tamen adiectitiis canticorum ut delectemur, efficere assuescendi ratio potest. Sed enim numeri propterea mulcent, quia rarum ordinatumque computandi numerum habent, moventque nos pro sua equabili serie ordinate. Motus enim familiarior nature est ordinatus quam inordinatus. Itaque secundum naturam hic magis esse probatur. Argumentum quod cum ordinate et laboramus et bibimus et comedimus, naturam viresque nostras et servamus et augemus. Contra inordinate cum agimus, depravamus naturam atque de suo statu dimovemus, morbos enim naturalis ordinis corporum esse motiones, nullum dubium est. Consonantia vero demulcere ideo potest, quod mixtio sive temperatio contrariorum est iunctorum apte inter sese portionemque invicem custodientium. Portio igitur ordo est, quem modo natura suavem esse proposuimus. Et temperatum quoque omne suavius quam intemperatum est, presertim si cum sensibile sit, pariter vim habeat utriusque extremi, quemadmodum consonantia ex portionibus temperatur. Et proportio ipsa amborum extremorum potentiam eque in consonantia tenet.
39. Cur suavius antiphonum equisono est ? An quod obsonum quoque consonum diapason est, quippe cum ex adolescentibus virisque consistat, qui ita distant inter se tonis, ut nete et hypate. At omnis consonantia sono simplici suavior est, cur autem ita, dictum iam est. Atque omnium suavissime diapason personat, equisonum autem illud simplici contineri sono conspectum est. Cur sola in diapason consonantia magadari solitum est ? An quia ut pedes carminum portionem aut paris ad par, aut dupli ad subdulum, aut aliquam aliam inter se obtinent, ita soni, quibus consonantia continetur motus portionem inter se aliquam servant et rationem clausule, ceterarum igitur consonantiarum alterius termini imperfecte sunt, cum finiant ad partem, quamobrem fieri non potest, ut pari sint facultate. Cumque dispares sint, discrimen auribus accidit, quomodo in choreis cum ad finem deventum est, differentia ex ampliore voce aliquorum exultat. Adde quod hypate accidit, ut exitum soni circuitalis habeat cum neta. Ultimus enim a nete ictus aeris factus hypate est. Quod cum finiant in idem, quamvis non idem fecerint, evenit ut opus absolvi unum communeque possit, non secus ac illis accidit, qui sub postremam cantilenam pulsent. Nam etsi cetera operis non adhibita tybia peregerunt, tamen quod in idem desierint, eo ipso fine magis delectant quam discrimine angunt, quo ante finem discreparint. Cum igitur in diapason consonantia ex diversis, quod commune exultet suavissimum sit, magadare autem ex contrariis vocibus consistat, hinc magadare consonantia diapason consueverunt.	finiant] finiat V
40. Cur suavius cantum audimus quem scimus quam quem ignoramus ? Utrum quoniam cum cantilenam agnoscimus, melius patet, qui veluti calcem quod spectat assequitur. Hoc autem contemplationem facit suaviorem. An incidit ut auditor una cum eo afficiatur qui notam illam exprimit cantilenam, quippe qui aliquid succinat, sociumque sese prebeat cantanti. Solet autem quisque hilari securoque animo cantare, nisi aliqua coactus necessitate id faciat.	qui notam] quam notam V
41. Cur non bis diapente aut bis diatesseron reddi consonantia potest, ut bis diapason coaptari solet ? An quod diapente consonantia posita in proportione sexqualtera est, diatesseron vero in sexquitertia. Quod si tres sexqualteri aut sexquitertii numeri ordine disponantur, extremi nullam invicem proportionem habebunt. Neque enim superparticulares neque multiplices esse poterunt. At diapason continentia, quoniam duplari proportione consistit, hac geminata, quadruplam invicem proportionem extremi tenebunt. Itaque cum consonantia sonorum invicem proportionem obtinentium sit, proportionemque invicem soni habeant quibus diapason intervallum continetur, penitus vero careant qui diatesseron aut diapente habitudine copulantur. Idcirco soni bis diapason esse consoni possunt, ceteri non possunt, ob eam quam reddimus causam.
42. Cur, si quis neten, cum pulsaverit, apprehendat, sola hypate subsonare videatur ? An quod nete, cum desinit elanguescitque, in hypaten transit. Indicium, quod hypaten primus netem canere aptissime licet etenim quasi neatem pre seipsa ferat, similitudo experitur cum autem echo quoque ipsa cantus quidam esse probetur. Est enim vocis neate iam desinentis tactio, tinnitusque ipse sono respondeat hypate. Merito ob suam affinitatem, nete movere hypaten posse, videtur neaten ubi se moveat apprehensa certo novimus. At hypaten cum videamus inapprehensam, et tamen eius sonum percipiamus, ipsam sonare credimus. Quod in multis accidere solet, in quibus scilicet neque sensu neque cogitatione perpendere veritatem possumus. Ad hec si nete ictu intenta accidat ut iugum moveatur, nihil sane mirum fuerit. Eius autem motu nervos omnes commoveri sonumque reddere aliquem probabile est. Sonus igitur neate alienus ab ceteris est, et cum desinit et cum incipit, cum hypate vero cum desinit idem existit. Quodsi eius proprie motioni adiunctus, ipse totus esse illius videatur, absurdum haud quicquam haberi debet. Amplior autem, quam sonus reliquorum nervorum, promiscuus hic exultat, quoniam illi quidem a neate quasi impulsi, submisse vel lente et leviter ac molliter sonant. Nete autem ipsa fidium omnium vehementissima, sua tota potentia sonum reddidit. Itaque secundaria eiusdem actio merito superior esse quam ceterarum potest, presertim cum levissimo motu ipse moveantur.	ictu intenta] ictu intente V
43. Cur suavius cantilenam audimus, cum ad tybiam quam cum ad lyram cantatur ? An omne suave quod mixtum cum suaviori est, suavius redditur. Atqui tybia quam lyra suavior est, ergo cantilena quoque mixta cum tybia quam lyra suavior fit, modo quis sensum amborum percipiat. Vinum enim aceto mulso suavius est, quoniam que natura permiscet, longe amplius temperantur quam que a nobis miscentur. Vinum quippe ex acido ac dulci sapore mixtum est. Probari hoc idem potest vel malis punicis, que vinolenta appellamus. Ergo cantilena et tybia misceri sibimet admodum suam ob similitudinem possunt. Spiritu namque utraque conficitur. Sonus autem lyre, quoniam non spiritu fit, aut minus sensibili quam tybiarum minus voci immiscere se potest. Quod cum ad sensum discrimen pariant, non immerito minus dimulcent, quomodo dictum de saporibus est. Adde quod tybia sonitu cognationeque sua errores multos cantilene occultat. Sonus lyre cum tenuis vocique commisceri minus idoneus sit, ipse per sese patens suumque genus sincerum custociens, omnes cantilene errores posita quasi regula patefacit. Cum vero multa perperam in cantando agantur, quod promiscuum ex erratis recteque actis provenit deterius esse necesse est.	sincerum] sincenum V
44. Cur nervum medium in concentibus vocamus cum inter octo nullum medium sit ? An quod olim concentus nervis septem constabat, quorum medium est. Eorum item que inter extrema continentur, solum medium principium quoddam est. Quod enim in medio situm est eorum que in aliquo intervallo ad utrumque vergunt extremum, hoc principium et medium est. Cum autem extrema concentus neate et hypate sint, hisque interiaceant reliqui soni, quorum medius nominatus solus principium alterius tetrachordi est, iure medii nomen habuerat. Principium enim idem esse dumtaxat patuit, quod medium est eorum, que inter aliqua clauduntur extrema.
45. Cur melius multi, cum cantant, servare numeros possint quam pauci ? An quod multi magis unum ducemque respiciunt, tardiusque incipiunt ? Itaque facilius assequi idem. Possunt, plus enim erroris solet comitti in celeritate. Accidit autem ut suo duci multi, quam pauci, sint attentiores. Segregans vero sese nemo eorum exuperata multitudine clarere potuerit, quamquam inter paucos facilius proculdubio poterit. Quamobrem inter sese ipsi per se potius quam cum principe certant.
46. Cur vox in partem acutam cantus magna ex parte degenerat ? An quod acutum facilius quam grave cantatur ? Acutum igitur crebrius cantant, dumque id faciunt errorem crebrius committunt.
47. Cur veteres, cum nervis septem concentus disponerent, hypaten non netem reliquerunt ? An non hypaten, sed eam que paramese nostra tempestate vocatur, tonique intervallum reliquerunt. Ultima vero densi in acutum pro media usi sunt, quamobrem mediam quoque eam appellarunt ? An quod superioris tetrachordi finis, principium erat inferioris, et medium tono proportionem extremorum tenebat.
48. Cur tragediarum choris, neque subdorio, neque suffrigio cantandi genere uti mos est ? An quod modulum prestare concentus hi nequeunt, quo certe choris magnopere opus est. Mores vero suffrigium obtinet usui rerum deputatos. Quamobrem in Gerione excursus et arma eo ipso concentu aguntur. Subdorium vero magnificum constans graveque est. Quocirca omnium maxime concentuum cithare accomodandum. Sed hec ambo ut choris minime congruunt, sic scenis esse familiariora probantur. Etenim scena heroum facta dictaque simulat. Veterum autem solos duces fuisse heroas constat, populi homines sunt quibus chori consistunt. Quapropter choro competunt mores modulique tranquilli et flebiles. Hec enim humana potius sunt. Que minus ceteri concentus prestare queunt, minimeque ipse suffrigius. Hic enim animos lymphatis similes reddit cogitque debacchari. At vero mixolidius nimirum illa prestare potest. Itaque eoipso affici possumus. Sunt autem patibiliores, qui invalidiores quam qui validiores sunt. Quamobrem id genus choro tribuimus, subdorio vero atque suffrigio agimus quod choro non convenit. Est enim chorus cliens quidam curatorque ociosus, quippe qui benivolentiam dumtaxat his exhibeat quibus adest.	concentu] concetu V
49. Cur sono graviori mollior modulatio contineatur ? An quod modulus sua quidem natura mollis est et quietus, sed admixti numeri ratione asperior redditur et moventior. Cum igitur gravis sonus mollis quietusque sit, acutus contra movens et irritans, prorsus eorum quoque qui eundem modulum habent mollior esse debet qui gravior eodem modulo continetur. Modulum namque mollem esse eorum, dictum iam est.
50. Cur parium similiumque doliorum, si alterum inane alterum dimidatum, sit echo diapason consonantia resultabit ? An quod echo dupla dimidiati ad inanis existit. Quid enim in istis potius quam in fistulis res evariet ? Motum namque eundem acutiorem putamus, quem velociorem. Amplioribus vero aer tardius occurrit, ut duplis duplo et ceteris ad proportionem. Utris quoque duplus diapason ad subduplum consonat.