PRAHA, Prazkéo hradu, knihovna metropolitní kapituly (CZ-Pak) M CIII (1463), f. 78v-80r Transcription : Christian Meyer (août 2004)
<Tractatus figurarum, ch. III-X>
Cf. Philip E. Schreur, Tractatus Figurarum. Treatise on note (Lincoln-London, 1989; Greek and Latin Music Theory <6> (manuscrit non collationné) (Schr)
<Capitulum III : De diminutione figurarum>
<78v> ^1Iam consequenter dicendum est de figuris cum quibus discantatur diversimode non sequendo ordinem tenoris sed alterius temporis quam fuerit tenor. ^2Pro quo nota : Omnis res plena atque perfecta, si a plenitudine eius evacuetur, <79r> non est dubium quin propter evacuationem accipit diminutionem sive imperfectionem. ^3Verbi gratia : semibrevis perfecta valet tres minimas. ^4Si autem evacuatur, accipit diminutionem et perdit sue significationis terciam partem, quia prius in corpore plena, ut supra liquet, valet tres minimas. ^5Evacuata solum duas minimas valebit, ut hic [1], quod satis clare liquet intelligentibus. ^6Et sic patet quod res perfecta per diminutionem imperficitur. Sic similimodo res imperfecta per augmentationem augmentatur. ^7Unde si brevis fuerit caudata seu filata a parte dextra sursum vel deorsum, accipit augmentationem, ut hic [2], vel sic [3]. ^8Unde sine filo dicitur cum proprietate nam valet unum tempus, sic autem per filationem augmentata cum perfectione dicitur. ^9Et in modo perfecto valet tria tempora, de modo autem imperfecto solum duo. ^10Et propter hoc secundum ordinem de augmentatione et diminutione est dicendum. ^11Unde sicut superius ostensum est de semibrevis diminutione, sic ostendetur diminutio per evacuationem de longa duplici et de longa simplici, et de brevi et de semibrevi, et minima.	1 discantatur] discantus ms. ordinem-quam] ordinem sed ulterius cum ms. 11 minima] minimarum ms.

<Capitulum IV : De evacuatione figurarum>
^1Unde duplex longa, de modo [plene corporata] perfecto, de sua proprietate valet 6 tempora, et si evacuetur, sue proprietatis terciam amittit partem, habens tunc valorem longe duplicis de imperfecto modo, ut hic [4].	1 imperfecto modo] imperfecto non modo ms.
^2Ita longa simplex perfecta ex sua proprietate valet tria tempora. Si evacuetur amittit eius tertiam partem, valens ut sic duo tempora, ut hic [5].
^3Sic etiam brevis perfecta, de virtute propria valet tres semibreves. Si evacuetur, amittit tertiam eius partem, et valet tantum duas semibreves, ut hic [6].
^4Sic etiam semibrevis de sua proprietate valens in maiori prolatione tres minimas, si evacuetur solum valet duas minimas, ut hic [7].
^5Similiter si minima evacuatur, merito etiam perdit tertiam partem sue virtutis, de qua postea clarius dicetur, ut hic [8]. ^6Que valet tres semiminimas et maxime more francigenorum, et hoc si non est evacuata. ^7Cum autem, ut supra dictum est, evacuatur, amissa tertia parte valebit solum duas.	6 francigenarum ms.
^8Item si punctus perfectionis reperiatur vacuus, diminutionem recipit pro media sui parte precendente, et non pro tercia, quia non habet se representative nisi duas semiminimas. ^9Et ergo eius valor est in duas semiminimas cum est valoris minoris, ut hic [9] et istorum duo faciunt minima ut hic [10].

<Capitulum V : De augmentatione figurarum>

^1Consequenter dicendum est de augmentacione figurarum, que licet non sit ita necessaria in discantisando sicut diminutio, et hoc in duplici longa vel etiam in simplici longa. ^2Est tamen necessaria in brevi, et in ea que est sub brevi, quia esset nimia dilatio vel evasio si cantor plus requiescit quam super brevem. ^3Ideo primo dicendum est de semiminima, quia ex quo habet se ut pars ipsius brevis, et <sicut> species includitur genere, sine ea, sicut sine parte, totum nequit esse. ^4Et sic patet quod sine ipsa in vigore, factum est nichil in musica. ^5Et licet aliqui magistri dicunt quod ultra minimam nichil sit dare, hoc intelligendum est aput prolatores magis grossos, unde aput Francigenos, et alia eius pars sepius occurrit, et talis per figuras certas est representabilis ut cognoscatur qualitas <79v> figurarum earumdem, quod declaratur in consimili. ^6Si enim longa et brevis fuerint ligate ut hic [11], si proprietas a parte sinistra infra descendat, talis fiat cum proprietate, ut hic [12], et a parte sinistra superius ascendat, erit semibrevis ut hic [13]. ^7Sic etiam minime plene vel vacue aliquando per signum, aliquando per proprietatem diminutionem vel augmentationem suscipiunt ut infra patebit. ^8Est enim talis que minima semi vocatur hic [14], et due talium valent unam minimam, et quod minor prolatio non potest fieri si recte consideratur. ^9Et i<s>ta adiuncta aliis figuris, dat augmentationes isto modo quod diversimode possunt discantari, et hoc aliomodo quam fit in tenore.

3 genere] genus ? ms.

<Capitulum VI : De augmentatione et diminutione figurarum>
^1Ulterius nota, brevis que perdidit tertiam partem sue virtutis, talium tres pro duobus temporibus perfectis maioris prolationis habentur, ut hic [15]. ^2Possunt autem tempora dividi in duas partes equales, ut hic [16], quia semibreves perfecte atque punctate valent quelibet quatuor minimas, et sibi adiuncte valent quelibet semiminimam, et iste due figure perficiunt novem minimas.	1 habentur] add. marg.
^3Item semibrevis imperfecta perficitur per punctum ut hic [17].	3 perficitur] imperficitur ms.
^4Item minima caudata superius et inferius, que fusiel dicitur, valet tantum quantum semibrevis imperfecta, id est duas minimas.	4 imperfecta id est] imperfecta si abstrahitur tercia id est ante corr.
^5Si abstrahitur tertia pars per evacuationem vel alium colorem, et sic tres faciunt quatuor minimas si recte computabitur, ut hic [18].
^6Sunt autem alie figure, que vocantur minime imperfecte, quarum quatuor pro tribus minimis ponunt. ^7Et habent maiorem effectum quam semiminime, quia sunt plene. ^8Etiam habent minorem effectum quam minime, quia habent signum atque proprietatem semiminime, ut hic [19].
^9Possunt autem aliquando rubee poni sive alterius coloris et sine tractulis deorsum. ^10Si autem quis coloribus caret talibus, potest tales evacuare. ^11Sed hoc est de tempore imperfecto maioris vel supra tempus minoris prolationis.
^12Item figure superius et inferius caudate, et cauda inferius retorta, quattuor tales faciunt sex minimas ut hic [20].	sex] septem Schr
^13Quod augmentat <per> punctos vacuos, qui valent tantum quantum semiminima, tunc tales quatuor faciunt novemminimas si recte computetur, ut hic [21].	13 qui valent] quia valet ms. | novem] quatuor ms
^14Item minima superius semiplena et inferius semivacua in <uno> corpore inferius caudata per retorsionem et superius etiam filata valet minimam cum semiminima [22], quia superius sunt figure minime et inferius semiminime.
^15Item minima evacuata ex quo amittit tertiam partem sue proprietatis, ut supra dictum est, tunc patet quod tales tres faciunt duas minimas, ut hic [23].

<Capitulum VII: Qualiter ipsas figuras ordinabis pro temporibus>
^1Postquam dictum est de diminucione et augmentatione figurarum, dicendum est qualiter ipse pro tribus ordinantur, et primo de tempore perfecto maioris prolationis. ^2Si enim quis desuper discantare voluerit ad similitudinem temporis imperfecti et minoris, apponerit tales quatuor figuras cum punctulis vacuis, ut hic [24].
^3Item si quis ad modum temporis <imperfecti> maioris dividendo tempus in duas partes, apponat tales duas cum punctulis vacuis ut hic [25].
^4Item si vis dividere duo tempora perfecta in tres partes equales, appone tales tres, sicut hic [26]. ^5Item <si> secundum eundem <80r> actum iterum temporis imperfecti maioris vis dividere in quatuor partes, appone duas semibreves integre corporatas cum duabus vacuis minimarum [27].	4 tempora] tempora inter du ante corr. 5 maioris] minoris ms.
^6Item si vis discantare ad modum minimarum secundum eundem actum, pone tales sex [28]. ^7Et similiter fit per sex discantando ad modum temporis perfecti minoris. Et tantum de tempore imperfecto.

<Capitulum VIII : De tempore imperfecto maioris prolationis>
^1Nunc dicatur de tempore imperfecto maioris. ^2Unde si quis super tempus imperfectum maioris voluerit discantare <...>	1 maioris] minoris ms. 2 maioris] minoris ms.
^3 <Item si quis discantare voluerit> ad modum temporis perfecti minoris per minimas, appone sex minimas rubeas vel vacuatas, ut hic [29].	3 per minimas] pro minimis ms.
^4Item si quis secundum eundem actum temporis perfecti minoris discantare voluerit, apponat tres semibreves evacuatas vel rubeas, ut hic [30].
^5Item si vis discantare ad modum temporis imperfecti minoris, pone tales quatuor [31].

<Capitulum IX: De tempore perfecto minoris prolationis>
^1De tempore perfecto minoris prolationis. ^2Si quis discantare voluerit ad modum temporis perfecti maioris, apponat tales novem [32].
^3Item si vis discantare desuper ad modum temporis imperfecti maioris per semibreves, dividendo tempus in duas partes, tunc appone duas semibreves punctatas, ut hic [33]. ^4Item secundum eundem actum fit hoc his figuris, scilicet [34].	partes tunc] partes tunc appone duas partes tunc ms.
^5Item si vis ad modum minimarum <discantare>, tunc minime debent esse rubee vel alterius coloris vel vacuate ut hic [35].
^6Item si vis discantare super illud tempus ad modum temporis imperfecti minoris, appone quatuor tales [36].

<Capitulum X: De tempore imperfecto minoris prolationis>

¹ Sequitur nunc de tempore imperfecto minoris. ² Unde si desuper discantare volueris ad modum temporis imperfecti maioris, appone tales figuras, sicut hic [37]

² Si autem discantare volueris desuper ad modum temporis perfecti minoris per semibreves, appone tales figuras, ut hic [38]

³ Item si vis discantare ad modum minimarum, appone tales figuras sicut in tempore imperfecto maioris [39].

⁴ Item si vis discantisare desuper ad modum temporis perfecti maioris, tunc ad modum temporis perfecti minoris, quia in equalitate minimarum non potest cantari, et per consequens non scribi si recte consideratur, nam non potest dividi nisi in duas partes.